ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਲੈਟ ਹਮੇਸ਼ਾ 1 ਤੋਂ 1.5 ਲੱਖ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਇਹ ਲੋਕ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ?

Photo: TV9 Hindi

ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਟ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪੱਧਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ 1.5 ਲੱਖ ਤੋਂ 4.5 ਲੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਲੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ 1 ਤੋਂ 1.5 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ? ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਬਲੱਡ ਕੈਂਸਰ ਵੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ?

ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 1 ਤੋਂ 1.5 ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਣਾਂਗੇ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸੈੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੇ ਜੰਮਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਿਆਰ (20 ਤੋਂ 30 ਹਜ਼ਾਰ) ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਕਿਉਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਮੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਹੇਮਾਟੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ: ਰੋਹਿਤ ਕਪੂਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲੇਟਲੈਟ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਅਪਲਾਸਟਿਕ ਅਨੀਮੀਆ, ਲਿਊਕੇਮੀਆ ਅਤੇ ਮਾਈਲੋਡਿਸਪਲਾਸਟਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਪਲੇਟਲੈਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਫੋਲੇਟ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਵਰਗੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਪਲੇਟਲੈਟ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਸੀ ਅਤੇ ਐੱਚਆਈਵੀ ਵੀ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲੇਟਲੈਟ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੈਪਸਿਸ ਵੀ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਿਰਫ਼ 1 ਤੋਂ 1.5 ਲੱਖ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਡਾ. ਰੋਹਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਡੇਢ ਲੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਥ੍ਰੋਮਬੋਸਾਈਟੋਪੇਨੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਣਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਹਾਂ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਅਤੇ ਟੀਐਲਸੀ ਵੀ ਘੱਟ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਪੱਧਰ ਲਗਾਤਾਰ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?

ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟਲੈਟ ਕਾਊਂਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਟੈਸਟ ਸੀਬੀਸੀ (ਕੰਪਲੀਟ ਬਲੱਡ ਕਾਊਂਟ) ਟੈਸਟ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥਕਾਵਟ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਟੈਸਟ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਵਜੋਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਟੈਸਟ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਾਕਟਰ ਪਲੇਟਲੇਟ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੀਬੀਸੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਪਲੇਟਲੇਟ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ ਉਦੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਲੇਟਲੇਟ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਕੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਚਾਰ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ?

ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦਾ ਪੱਧਰ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਓ। ਸਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।