ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ, ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ

ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ, ਸਿਹੋਰ ਅਤੇ ਰਾਏਸੇਨ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਸਟੋਡੀਅਨ (CEPI) ਨੇ 8 ਮਈ, 2025 ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵਾਬ ਹਮੀਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਬਿਦਾ ਅਤੇ ਆਫਤਾਬ ਬੇਗਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਮਿਤਾਭ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। CEPI ਟੀਮ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 1949 ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਪੀ ਨਵਾਬ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਵੱਲੋਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭੋਪਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 550 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਨਵਾਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

MHA ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 12,983 ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਸਟੋਡੀਅਨ, ਸੀਈਪੀਆਈ ਕੋਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (5688) ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (4354) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਕੀ ਹੈ ਜਾਇਦਾਦ ਦੁਸ਼ਮਣ?

ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਚੀਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਈਪੀਆਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਐਕਟ, 1968 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਦੀਲ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਬਦਲ ਲਈ ਹੋਵੇ।

CEPI ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਵੇਚਣ, ਲੀਜ਼ ‘ਤੇ ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ‘ਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।