ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਆਡੀਓ, ਬ੍ਰੇਲ ਤੇ ਸਾਂਕੇਤਿਕ ਭਾਸ਼ਾ, NCERT ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਕਿਤਾਬ ਏਕ, ਪੜ੍ਹੇ ਅਨੇਕ ਟੈਕਸਟਬੁੱਕ
NCERT textbook: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਏਕ, ਪੜ੍ਹੇ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਕਣਗੇ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਕਿਤਾਬ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਏਕ, ਪੜ੍ਹੇ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। NCERT ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ (CIET) ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਕਈ ਮਾਧਿਅਮ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਆਡੀਓ, ਬ੍ਰੇਲ, ਸਪਰਸ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਸਮੱਗਰੀ, ਭਾਰਤੀ ਸਾਂਕੇਤਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੰਕੇਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਮੁਤਾਬਕ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਏਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਕਈ ਵਿਕਲਪ
ਕਿਤਾਬ ਏਕ, ਪੜ੍ਹੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਫਾਰ ਲਰਨਿੰਗ (UDL) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰੇਲ, ਸਪਰਸ਼ਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਂਕੇਤਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨ, ਸਿੱਖਣ, ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Kitab Ek, Padhe Anek (KEPA) provides a window of learning opportunities for Children with Special Needs….
Aligned with #NEP2020, it uses audio, print, tactile, Braille, Indian Sign Language and visual cues together in one textbook.#Education4All #InclusiveEducation #NCERT pic.twitter.com/mndwJLzUKJ — Ministry of Education (@EduMinOfIndia) August 22, 2026
ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਪੈਨ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਹਿਲ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟਡੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਟੱਚ-ਸੈਂਸਿਟਿਵ ਪੁਆਇੰਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੱਚ-ਇਨੇਬਲਡ ਸਪੀਕਿੰਗ ਪੈਨ ਜਾਂ ਸਬੰਧਤ ਡਿਵਾਈਸ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਆਡੀਓ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਉਤਸ਼ਾਹ
CIET ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਲਾਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੰਚਿਤ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਲਭ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬ ਏਕ, ਪੜ੍ਹੇ ਅਨੇਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਸਿੱਖ ਸਕਣ।