ਦੂਤ ਜਾਂ ਵਿਚੋਲਗੀ… ਈਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗਬੰਦੀ ‘ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ। ਆਓ ਸਮਝੀਏ ਕਿਵੇਂ...
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੈ?
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਈਰਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ?
ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈਟ ਐਕਸੀਓਸ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜੰਗਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ (6 ਅਪ੍ਰੈਲ) ਨੂੰ 10-ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਸਟੀਵ ਵਿਟਕੌਫ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਚੋਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਂਸ ਨੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 10-ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾ ਬਦਲਾਅ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਟਰੰਪ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ‘ਤੇ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਐਕਸੀਓਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸੁਨੇਹੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਭੇਜਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮਤੇ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਵਾਲ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ?
ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਮਾਹਿਰ ਐਡਮ ਕੋਚਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਗ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗ ਹੋਰ ਵਧੇ। ਟਰੰਪ ਕੋਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੋਚਰਨ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਮਾਹਰ ਕਬੀਰ ਤਨੇਜਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਵੀ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।