ਕ੍ਰਿਕਟ ‘ਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਮਿਡਲ ਸਟੰਪ ਦਾ ਜਨਮ? ਜਾਣੋ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ

ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਮਿਡਲ ਸਟੰਪ ਦਾ ਜਨਮ?

ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬੱਲਾ, ਗੇਂਦ ਅਤੇ ਵਿਕਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਟੰਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਆਫ, ਲੈਗ ਅਤੇ ਮਿਡਲ। ਪਰ ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਹੈ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੱਲਾ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ- ਇੱਕ ਲੈਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਫ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਬੇਲ ਰੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਗੇਮ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਟੰਪ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਕਦੋਂ ਹੋਈ? ਦੋ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿੰਨ ਸਟੰਪਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਕਟ ਕਿਉਂ ਆਈ? ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਸ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਵਰਤੋਂ

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੀ ਗੇਂਦ ਅਕਸਰ ਦੋਵਾਂ ਸਟੰਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬੇਲ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਊਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਕੋਲ ਮਨ ਮਸੋਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਇਹੀ ਉਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 1775 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ। ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਟੰਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

ਇੱਕ ਮੈਚ ਨੇ ਲਿਆਂਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ

ਸਾਲ 1775 ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਆਰਟਿਲਰੀ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਹੈਂਬਲਡਨ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕੈਂਟ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਐਡਵਰਡ ਸਟੀਵਨਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੌਨ ਸਮਾਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਸਟੀਵਨਜ਼ ਨੇ ਸਮਾਲ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਲੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਕਾ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਸਟੰਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਬੇਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੀ। ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮਾਲ ਆਊਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਗਈ।

ਮੈਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਤਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਟੰਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਗੇਂਦ ਲੰਘਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਆਊਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਕਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੇਂਦ ਸਟੰਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਟ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਕਈ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਵਿਕਟ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਟੰਪ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਟੰਪ ਨੂੰ ਵਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। 6 ਸਤੰਬਰ 1776 ਨੂੰ ਚਰਟਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲਸਡਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਲੇਹਮ ਬਰਵੇ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਸਟੰਪਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਕਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਟੰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ

ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਟੰਪ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਗੇਮ ਦੀ ਵਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।

MCC ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ 28 ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 9 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ 4.31 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਦੋ ਬੇਲਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਾਂ ਨੂੰ 1931 ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1947 ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਬਦਲਾਅ ਹੋਏ ਹਨ।

• 1744: ਦੋ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 22 ਇੰਚ ਅਤੇ ਬੇਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 6 ਇੰਚ ਸੀ। ਇਹੀ ਮਾਪ 1780 ਤੱਕ ਰਿਹਾ।
• 1798: ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 24 ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 7 ਇੰਚ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
• 1819: ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 26 ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 7 ਇੰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• 1823: ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਧਾ ਕੇ 27 ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 8 ਇੰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਸਟੰਪਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਸਮਝੋ

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਟੰਪ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨੁਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਖਾਂਚੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਲਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨੁਕੀਲਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਟੰਪਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਗੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖੇਡ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਸਟੰਪ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅਛੂਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।

ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਬਾਲ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ LED ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। LED ਸਟੰਪ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬ੍ਰੋਂਟੇ ਐਕਰਮੈਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ ਅਤੇ LED ਲਾਈਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬੇਲਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਲਾਈਟਾਂ ਚਮਕ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਨ ਆਊਟ ਅਤੇ ਸਟੰਪਿੰਗ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਰੋਮਾਂਚ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਦੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ LED ਸਟੰਪ?

ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ LED ਸਟੰਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2013 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ICC ਦੇ ਕਿਸੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2014 ਦੇ T20 ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੱਜ LED ਸਟੰਪ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਆਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਵੱਡੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ LED ਸਟੰਪਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਮਾਡਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੁਣ ਇੰਨੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੈਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਟੰਪ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਟੰਪਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਪਾਇਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।