Diwali 2026: ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ? ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ ਖ਼ਾਸ ਸਬੰਧ

ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ?

Chhoti Diwali 2026: ਦੀਵਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਵਾਲੀ 8 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀਪ ਉਤਸਵ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਧਨਤੇਰਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਭਾਈ ਦੂਜ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਧਨਤੇਰਸ, ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ, ਦੀਵਾਲੀ, ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦੂਜ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਚੌਦਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ, ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ‘ਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡਰ, ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕਟਮੋਚਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਵੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਸਬੰਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ?

ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਖ਼ਾਸ ਵਰਦਾਨ: ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਅਤੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਪੂਰੀ ਅਯੁੱਧਿਆ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੀਪ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ‘ਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜੁੜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਰੱਖਿਆ: ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਚੌਦਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਿਨ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟਮੋਚਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਡਰ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜਨਮ ਉਤਸਵ: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜਨਮ ਉਤਸਵ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਮ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ: ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਪਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੰਕਟਮੋਚਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਕੀ ਹੈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਸਬੰਧ?

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੁਦਰ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ 11ਵੇਂ ਰੁਦਰ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ?

ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ: ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।

ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਸ਼ੁਭ ਮਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਬਾਲ ਰੂਪ ਜਾਂ ਵੀਰ ਮੁਦਰਾ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਚੌਕੀ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।

ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ: ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ, ਜਨੇਊ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਕੇਸਰ, ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਚਮੇਲੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।

ਭੋਗ ਲਗਾਓ: ਬਜਰੰਗਬਲੀ ਨੂੰ ਪਾਨ, ਪੂਆ ਜਾਂ ਲੱਡੂ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੂਪ-ਦੀਪ ਜਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ।

ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਪਾਠ: ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ‘ਓਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੁਮਤੇ ਨਮਹ:’ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ।

Disclaimer: ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। TV9 ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Source: TV9Hindi.com