Dussehra 2026: ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਸ਼ਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਿਉਂ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਸੋਗ?
Dussehra 2026: ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ, ਝੂਠ 'ਤੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਧਰਮ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਡੂੰਘਾ ਸੋਗ ਅਤੇ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਹ ਥਾਵਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਾਵਣ, ਜਾਣੋ ਵਜ੍ਹਾ
Ravana Worship in India: ਦੁਸ਼ਿਹਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ‘ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ 20 ਅਕਤੂਬਰ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਸਾੜੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰੇ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਘਨਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ।
ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ!
ਬਿਸਰਖ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਿਸਰਖ ਪਿੰਡ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਸੇ ਥਾਂ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਪਿਆ। ਬਿਸਰਖ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਲੰਕਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਬੈਜਨਾਥ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੈਜਨਾਥ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਬੰਧ ਕਾਰਨ ਬੈਜਨਾਥ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮੰਦਸੌਰ
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਸੌਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਦਸੌਰ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਦੋਦਰੀ ਦਾ ਪੇਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਜਵਾਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦੋਦਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮੰਦਸੌਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਰਾਵਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋਧਪੁਰ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮੰਡੋਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕੇ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਂਡ ਅਤੇ ਕੋਰਕੂ ਵਰਗੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰੇ ਰਾਵਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੇਘਨਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦੁਸ਼ਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰਾਵਣ ਦਹਿਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
Disclaimer: ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਟੀਵੀ9 ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।