Gurudwara Langar Tradition: ਇੱਕੋ ਹੀ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ… ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ?

Gurudwara Langar Tradition: ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਜਮੀਨ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕੋ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਕਤਾਰ ਜਾਂ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲੰਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਗਰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਓ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਕੀ ਹੈ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ?

ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੰਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਖਾਣਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਮੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ, ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਚੱਖਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਕਹਾਣੀ

ਲੰਗਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਖੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਸਨ। ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਲਈ, ਭੁੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੌਦਾ ਸੀ।

ਵੰਡ ਛਕੋ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਮਤਲਬ?

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ: ਨਾਮ ਜਪੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਵੰਦ ਛਕੋ। ਨਾਮ ਜਪੋ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ। ਕਿਰਤ ਕਰੋ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣਾ। ਵੰਡ ਛਕੋ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਓ। ਲੰਗਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਛਕੋ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਲੋਕ?

ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜ ਅਕਸਰ ਜਾਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸਦੀ ਜਾਤ, ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵੀ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ

ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪਰੋਸਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਂਡੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੇਵਾ, ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇੱਕ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਫਰਸ਼ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ, ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਲੰਗਰ

ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੰਗਰ ਕਿੱਥੇ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੰਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 50,000 ਤੋਂ 100,000 ਲੋਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ, ਐਤਵਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚਲਗਭਗ 150,000 ਤੋਂ 200,000 ਲੋਕ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਹਨ।