ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ, ਦੋਆਬੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਿਹਤਰ

ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਹਰ 1000 ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਪਿੱਛੇ 964 ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨਾਲ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚੋਂ 14 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ‘ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ 10 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿਹਤਰ

ਦੋਆਬਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਬਿਹਤਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਹਰ 1000 ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਿੱਛੇ 964 ਕੁੜੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ‘ਚ 962 ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ‘ਚ ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ 891 ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ 73 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਪਰ ਚੁਣੌਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ

ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਸਾਲ 2023’ਚ 918, ਸਾਲ 2024 ‘ਚ 922 ਤੇ ਸਾਲ 2025 ‘ਚ ਵਧ ਕੇ 924 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 929 ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ’ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 964 ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਸਥਿਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੂਬਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 14 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ‘ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਔਸਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ‘ਚ ਜਨਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਨੁਪਾਤ ‘ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣਾ, ਗਰਭ ‘ਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਮਾਜ ‘ਚ ਇਹ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ‘ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਧੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਡਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਸਾਬਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰਭਧਾਰਨ ਤੇ ਜਨਮ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਸਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਿਯਮੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮਾਜ ‘ਚ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਈ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ‘ਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।