World Stroke Day: ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਦੇ ਹੀ ਹਰ ਮਿੰਟ ਹੈ ਕੀਮਤੀ, ਦੇਰੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਨ

ਸਟ੍ਰੋਕ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹਰ ਮਿੰਟ ਕੀਮਤੀ

ਸਟ੍ਰੋਕ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੇਰੀ ਵੀ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਖੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲੱਡ ਵੈਸਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਦੇ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਵਿਪੁਲ ਗੁਪਤਾ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਊਰੋਇੰਟਰਵੈਂਸ਼ਨਲ ਸਰਜਰੀ, ਸਰ ਐੱਚ. ਐੱਨ. ਰਿਲਾਇੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਅਧਰੰਗ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ, ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਆਮ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ।

ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ? ਜਾਣੋ B.E. F.A.S.T. ਫਾਰਮੂਲਾ

• B Balance (ਸੰਤੁਲਨ): ਅਚਾਨਕ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨਾ, ਲੜਖੜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਣਾ।
• E Eyes (ਅੱਖਾਂ): ਅਚਾਨਕ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ, ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਾ।
• F Face (ਚਿਹਰਾ): ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਸਮੇਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਿਲਜੁਲ ਨਾ ਹੋਣਾ।
• A Arms (ਹੱਥ-ਪੈਰ): ਇੱਕ ਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਸੁੰਨਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
• S Speech (ਬੋਲਣਾ): ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਬਦ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਾ ਨਿਕਲਣਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣਾ।
• T Time (ਸਮਾਂ): ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣਾ।

ਕਈ ਵਾਰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਐਂਟ ਇਸਕੀਮਿਕ ਅਟੈਕ (TIA) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ?

ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ। ਲੱਛਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਦੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਕਦੋਂ ਆਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੋਟ ਕਰ ਲਓ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਸਬੰਧੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਾ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੌਰਾਨ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਐਸਪਰੀਨ ਵਰਗੀ ਦਵਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਟ੍ਰੋਕ ਖੂਨ ਦਾ ਥੱਕਾ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਕਾਰਨ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹਨ ਇਲਾਜ ਦੇ ਵਿਕਲਪ

ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਖੂਨ ਦਾ ਥੱਕਾ ਘੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ: ਇਸਕੀਮਿਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਯਾਨੀ ਖੂਨ ਦਾ ਥੱਕਾ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਐਲਟੇਪਲੇਸ ਅਤੇ ਟੇਨੇਕਟੇਪਲੇਸ ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਢੁੱਕਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਲਾਜ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇਮੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਕੈਨੀਕਲ ਥ੍ਰੋਮਬੈਕਟੋਮੀ: ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਥੱਕਾ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨੀਕਲ ਥ੍ਰੋਮਬੈਕਟੋਮੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੈਥੇਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਕਰਣ ਰਾਹੀਂ ਥੱਕਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰੇਨ ਇਮੇਜਿੰਗ: ਸੀਟੀ ਐਂਜੀਓਗ੍ਰਾਫੀ, ਸੀਟੀ ਪਰਫਿਊਜ਼ਨ ਅਤੇ ਐੱਮਆਰਆਈ ਵਰਗੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਬਚਾਏ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਲਾਭ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਹਰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਖੂਨ ਦਾ ਥੱਕਾ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟਣ ਜਾਂ ਬ੍ਰੇਨ ਐਨਿਊਰਿਜ਼ਮ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ, ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਖੂਨ ਪਤਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਉਲਟਣਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਊਰੋਸਰਜੀਕਲ ਜਾਂ ਐਂਡੋਵੈਸਕੁਲਰ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ, ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰੋ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਲਓ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਓ। ਨਿਯਮਿਤ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Source: TV9Hindi.com