ਕੀ ਹੈ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ? ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਤੇਲ-ਗੈਸ ਨੂੰ ਤਰਸੇਗੀ ਦੁਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਧਮਕੀ

ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਈਰਾਨ 'ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ' ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਉੱਭਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਖਾਰਗ ਆਈਲੈਂਡ ‘ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਈਰਾਨ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਸਟ੍ਰੇਟ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਗੈਸ ਅਤੇ ਤੇਲ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ।

ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਈਰਾਨ ਨੇ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਸਟ੍ਰੇਟ ਰਸਤਾ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿੱਥੇ ਪਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਕੀ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਹੈ?

ਕੀ ਹੈ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਸਟ੍ਰੇਟ ?

ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਜਲਡਮਰੂ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਜਲਡਮਰੂ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਮਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੌਰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਬੂਤੀ ਅਤੇ ਏਰੀਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ ਜਲਡਮਰੂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ।

ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਤੇਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ?

ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ (LNG) ਦਾ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2023 ਵਿੱਚ, ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਨਹਿਰ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 8.8 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ LNG ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਤਾ ਹੈ।

ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ?

ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਇਸ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (93.95 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦਾ ਸਮਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਹੂਤੀ ਬਾਗ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੂਤੀ ਬਾਗ਼ੀ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹੂਤੀ ਬਾਗ਼ੀ (ਫੋਟੋ- ਬਰੂਕਿੰਗਜ਼)

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਹਰ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ‘ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ।

ਜੇਕਰ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?

ਜੇਕਰ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਜਲਡਮਰੂ, ਤਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਆਫ਼ ਗੁੱਡ ਹੋਪ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ 20 ਤੋਂ 25 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 30-40 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧੇਗੀ। ਸਾਮਾਨ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਹੌਥੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?

ਜੇ ਹੌਥੀ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੋ-ਗੋ ਜ਼ੋਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਟਿਊਨਿਸ-ਅਧਾਰਤ ਕੋਲੰਬੀਆ ਗਲੋਬਲ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਯੂਸਫ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਦੀ ਹੂਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ “ਈਰਾਨ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਪੜਾਅ ਰਣਨੀਤੀ” ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲੇ ਆਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਆਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਇਆ। ਅਤੇ ਹੁਣ, ਹੂਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ‘ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡੇਬ’ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਫਿਲਹਾਲ ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ।