40 ਡਿਗਰੀ ‘ਚ 46 ਜਿੰਨੀ ਗਰਮੀ ਕਿਉਂ ਲੱਗ ਰਹੀ? ਹੀਟ ਵੇਵ-ਨਮੀ ਨੇ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸ਼ਰੀਰ, ਸਮਝੋ ਪੂਰਾ ਗਣਿਤ
Heat Impacts in India: ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 40 ਤੋਂ 42 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਗਰਮੀ 46 ਤੋਂ 48 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਝੁਲਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਅਸਲ ਤਾਪਮਾਨ ਤੋਂ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਮਾਹਰ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਜਾਣੋ।
ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 40-42 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਇੰਨਾ ਗਰਮ ਹੈ ਤਾਂ ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਆਓ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ। ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ? ਅਸਲ ਤੱਥ ਕੀ ਹਨ? ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਪਮਾਨ 40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੋਣ ‘ਤੇ 46 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਿੰਨਾ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ 40-42 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਠੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਹਰਿਆਲੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਹੀਟ ਇੰਡੈਕਸ ਕੀ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਗਰਮੀ ਸੂਚਕਾਂਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਮੀ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਸੀਨਾ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਸੁੱਕਦਾ। ਪਸੀਨਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ 40-42 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 45-46 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਿੰਨਾ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਮੀ ਦਾ ਵੀ ਅਸਰ
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਨਮੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਠੰਢਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਪਸੀਨਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਂ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਰਮੀ ਜਿਆਦਾ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਘੱਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਪਸੀਨੇ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਰਬਨ ਹੀਟ ਆਈਲੈਂਡ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਸ਼ਹਿਰ ਕੰਕਰੀਟ ਅਤੇ ਡਾਮਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਤ੍ਹਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੋਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਛਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮ ਹਵਾਵਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤੀਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਤੈਅ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੰਗ ਕੱਪੜੇ ਹਵਾ ਦੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਢਿੱਲੇ-ਫਿਟਿੰਗ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਗਰਮੀ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਹਵਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਜਲਦੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਥਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਗਰਮੀ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਗਈ ਗਰਮੀ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ
ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ। ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਢਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ। ਘਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਖਾਓ। ਆਰਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਆਨੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਪਮਾਨ ਹੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਹੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਮੀ, ਹਵਾ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਸਭ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਗਰਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, 40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ 46 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
Source: Tv9hindi.com
