ਕਾਸ਼ੀ, ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਇਹ ਨਾਮ? ਇਹ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸ
PM Modi Varanasi Visit: PM ਮੋਦੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਕਾਸ਼ੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਾਸ਼ੀ, ਕਦੇ ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਨ।
ਕਾਸ਼ੀ, ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ… ਇਹ ਨਾਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ (pic credit: Getty Images)
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਇੱਥੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਭਰੀ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਯਕੀਨਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਦੇ ਇਸਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ
ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਭੋਲੇਨਾਥ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਵਨ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦਕਾਨਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਭਾਵੇਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਕਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਮਕਣਾ। ਯਾਨੀ ਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ।
ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀਵੰਸ਼ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਕਾਸ਼ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਬਨਾਰਸ ਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਨਾਰਸ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਨਾਰਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਬਨਾਰਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਨਾਰ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਨਾਰਸ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਰਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਇਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਨਾਰਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਨਾਰਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਬਨਾਰਸ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
ਬਨਾਰਸ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰੁਣਾ ਅਤੇ ਆਸੀ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਣ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਸਿ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਵਰੁਣ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸੀ ਨਦੀ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਜਾਤਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਰੋਡ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ
ਬਾਬਾ ਭੋਲੇਨਾਥ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਂ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਥੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਕਾਸ਼ੀਕਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਮੁਕਤੀਭੂਮੀ, ਰੁਦਰਵਾਸ, ਤਪਸਥਲੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿਰਾਜਨਗਰੀ, ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਗਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਗਰੀ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗ ਚ ਪੀਐਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਭਰਿਆ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪੱਤਰ, ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਚ ਬੈਠਕ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਸਿਆਪੁਰਾਣ (185/68-69) ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਧਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪੰਜ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਸ਼ਵਮੇਧ, ਲੋਲਾਰਕ, ਕੇਸ਼ਵ, ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਅਤੇ ਮਣੀਕਰਣਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਚਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਸੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ ਘਾਟ, ਮਣੀਕਰਣਿਕਾ, ਪੰਚਗੰਗਾ ਘਾਟ ਅਤੇ ਵਰੁਣ-ਗੰਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਮਣੀਕਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀਕਸ਼ੇਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਬਾਲੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਣੀਕਰਨਿਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।