Menstrual Hygiene Day: ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਮੰਗ
ਹਰ ਸਾਲ 28 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 'ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਵੱਛਤਾ ਦਿਵਸ' ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ 28 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਵੱਛਤਾ ਦਿਵਸ’ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਟਾਇਲੇਟਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਨਿਊਜ਼9 ਵੱਲੋਂ ਦਿ ਸ਼ੀ-ਇਕਾਨਮੀ ਏਜੰਡਾ, ਪੀਰੀਅਡ ਪਾਵਰ (The SHEconomy Agenda, Period Power) ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਨੀਤੀ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਗਤ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।
ਭਾਰਤੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾਹਵਾਰੀ
ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਹਵਾਰੀ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਛੁੱਟੀ ਲੈਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਫ਼ ਟਾਇਲੇਟਾਂ, ਕੂੜਾ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ, ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਸੁਲਭ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਰਜਾ ਭਟਨਾਗਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਿੰਗ-ਸਮੂਹਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਮਾਹਵਾਰੀ ਛੁੱਟੀ’ ਵਰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਗੀਤਾ ਲੂਥਰਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਟਾਇਲੇਟ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮੈਕਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਡਾ. ਸੁਰਵੀਨ ਘੁੰਮਣ ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਣਗੇ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਰੂਪ
ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨੀਤੀਗਤ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਈ ਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ’ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ. ਕਿਰਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਦੋਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ ਕਦਮ
ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਫਤਹਿ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਨੀਤਾ ਸਿੰਘ ਚੋਕਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦਮ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।