UPSC ਦੇ 100 ਸਾਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ‘ਚ 3 ਤੋਂ 31 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਇੰਝ ਵਧੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
UPSC 100 Years: UPSC ਦੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧੀ ਹੈ। 1952 ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਏ 83 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 3 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸਨ, ਜਦਕਿ CSE 2025 ਵਿੱਚ 958 ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 299 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵਧੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ
ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (UPSC) ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ 100 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਮੰਡਪਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਗ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਸਦੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ UPSC ਦੀ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ UPSC ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ?
1 ਅਕਤੂਬਰ 1926 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਘ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਆਯੋਗ ਯਾਨੀ UPSC ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ UPSC ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਆਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। UPSC ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ 100 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਤੋਂ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਏ। 1 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1952 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਫਲ
UPSC ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਾਲ 1952 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਕੁੱਲ 83 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕਰੀਬ 3.6 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।
CSE 2025 ਵਿੱਚ 299 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। CSE 2025 ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਕੁੱਲ 958 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 299 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸਨ। ਯਾਨੀ ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕਰੀਬ 31.2 ਫੀਸਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ 1952 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 30 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। CSE 2025 ਵਿੱਚ ਟਾਪ 5 ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ।