Customs Rules: ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ‘ਤੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਸਟਮ ਨਿਯਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਹ ਹੈ ਨਿਯਮ

ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ 'ਤੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਿਉਂ?

Customs Rules: ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਮ ਯਾਤਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (IGI) ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਮਿਸਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ‘ਤੇ 50,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਬੈਗੇਜ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਾਨ ਭਰਨਾ ਪਿਆ।

ਦਿੱਲੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ?

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਿੱਲੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਟਾਫ਼ ਗ੍ਰੀਨ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਸਟਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਕੋਲ ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸਾਮਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੇ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੇ, ਬੈਲਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗਹਿਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਮਾਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਟੈਕਸ-ਫ੍ਰੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਮਾਨ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਐਲਾਨ (Declare) ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਸਟਮ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤਹਿਤ 50,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਚਲਾਨ ਕੱਟਿਆ। ਇਸ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (AAP) ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

ਕਿੰਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ‘ਤੇ ਕਸਟਮਜ਼ ਐਕਟ, 1962 (Customs Act, 1962) ਤਹਿਤ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸਟਮ ਬੈਗੇਜ ਰੂਲਜ਼ (Customs Baggage Rules) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਗੇਜ ਰੂਲਜ਼, 2016 ਲਾਗੂ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ 2 ਫਰਵਰੀ 2026 ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਬੈਗੇਜ ਰੂਲਜ਼, 2026 ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤਹਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ (2026) ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਸਾਮਾਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

– ਡਿਊਟੀ-ਫ੍ਰੀ ਲਿਮਟ (ਫ੍ਰੀ ਅਲਾਊਂਸ): ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 75,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਮਾਨ (ਤੋਹਫ਼ੇ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ) ਬਿਨਾਂ ਟੈਕਸ ਦਿੱਤੇ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਹੱਦ 50,000 ਰੁਪਏ ਸੀ।

– ਟੈਕਸ ਕਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ 75,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉੱਥੇ 75,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਰਕਮ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 38.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ (ਟੈਕਸ) ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ।

– ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ 75,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸਾਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਗ੍ਰੀਨ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਰੋਪ ਲੱਗਿਆ), ਤਾਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਐਲਾਨ (Misdeclaration/Smuggling) ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਦੀ ਰਕਮ ਦੇ 100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਆਗਮਨ ਟਰਮੀਨਲ ‘ਤੇ ਕਸਟਮ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਲਈ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ (ਚੈਨਲ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

– ਗ੍ਰੀਨ ਚੈਨਲ (Green Channel): ਇਹ ਰਸਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ। ਯਾਨੀ ਯਾਤਰੀ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਤੈਅ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

– ਰੈੱਡ ਚੈਨਲ (Red Channel): ਇਹ ਰਸਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤੈਅ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਵਸਤਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਸਾਮਾਨ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਲੈਪਟਾਪ, ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲਿਆਉਣ ‘ਤੇ ਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਮਾਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਹਨ।

– ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਮਾਨ (ਲੈਪਟਾਪ/iPhone): 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੈਪਟਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਉਣ ‘ਤੇ ਡਿਊਟੀ ਦੇਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।

– ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਫ਼ੋਨ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲਈ ਫ਼ੋਨ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਟੈਕਸ ਦਿੱਤੇ ਭਾਰਤ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ‘ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

– ਨਵਾਂ ਸੀਲਬੰਦ (Packed) iPhone: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਵਾਂ iPhone ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 75,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਮਾਨ ‘ਤੇ ਡਿਊਟੀ-ਫ੍ਰੀ ਛੋਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਕੀਮਤ 75,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਧੂ ਰਕਮ ‘ਤੇ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਦੇਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ 1,20,000 ਰੁਪਏ ਦਾ iPhone ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ 75,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਛੋਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ 45,000 ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।

– ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ: ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 2 ਲੀਟਰ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ 100 ਸਿਗਰਟਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੈਅ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਉਣ ‘ਤੇ ਡਿਊਟੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

– ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ (Gold Jewellery): ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 40 ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਿਨਾਂ ਟੈਕਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਛੋਟ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਜਾਂ ਬਿਸਕੁਟਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਛੋਟ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਯਾਤਰੀ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Atithi App ਜਾਂ ICEGATE ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਐਲਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Source: TV9Hindi.com