UPI ਦੇ 10 ਸਾਲ ਪੂਰੇ… ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਅਮੈਂਟ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਕੀਤਾ ਸਥਾਪਿਤ!
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ UPI ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ 10 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 13,000 ਗੁਣਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
25 ਅਗਸਤ, 2016 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਿਨ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਪੇਮੈਂਟਸ ਇੰਟਰਫੇਸ (UPI) ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ, UPI ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ 10 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਨਕਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ UPI QR ਕੋਡ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਮਾਲ ਤੱਕ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ UPI ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ 13,000 ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਧਾ
ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2016-17 ਵਿੱਚ, UPI ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਾਲੀਅਮ ਸਿਰਫ਼ 17.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। 2025-26 ਤੱਕ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ 24,162 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੁੱਲ ₹0.07 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਲਗਭਗ ₹314 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (NPCI) ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ 44 ਬੈਂਕ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 703 ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣੇ
2026 ਸਾਲ UPI ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ, ਮਾਸਿਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2,3 ਬਿਲੀਅਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਕੁੱਲ 2,320 ਕਰੋੜ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ 2,366 ਕਰੋੜ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ UPI ਦੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਸਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਅੱਜ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਔਸਤਨ 660 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਤਾਕਤ
UPI ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 2025 ਤੱਕ, UPI ਗਲੋਬਲ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਭੁਗਤਾਨ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 49% ਹੋਵੇਗਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, UPI 11 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ UAE, ਫਰਾਂਸ, ਭੂਟਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਨੇਪਾਲ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਕਤਰ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਗ੍ਰੀਸ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਹੈ। UPI ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਟੀਚਾ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, UPI ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨਵੇਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।