Pitru Paksha 2026: ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਸਬੰਧ? ਜਾਣੋ ਤਰਪਣ ਦੀ ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰਹੱਸ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬੇਹੱਦ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਜਾਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਸਹਿਤ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਧ, ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਵਰਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਵਿੱਛੜ ਚੁੱਕੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਧ ਜਾਂ ਤਰਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੱਸ ਹੈ? ਆਓ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ?

ਦ੍ਰਿਕ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇ ਗਣਿਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 26 ਸਤੰਬਰ, ਦਿਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਤੋਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਯਾਨੀ 27 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਪਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕਾਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2026, ਦਿਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸਰਵਪਿਤ੍ਰ ਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਵਰਗੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨ ਦਾ ਨੇਮ ਇਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਲਪ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤਹਿਤ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਤਰਪਣ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਰਪਣ ਪਿਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਦਾ ਦੁਆਰ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਧ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸ਼ਰਾਧ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ‘ਸ਼ਰਧਾ’ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਮਕਸਦ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਕ੍ਰਿਤਗਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ, ਪੰਛੀਆਂ-ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਵਰਗੇ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।