LPG Shortage: ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ LPG? ਈਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜੰਗ ਨਾਲ ਆਈ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਾ?
LPG Shortage: ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ LPG ਗੈਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਟਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਲਈ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ LPG ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਭਾਰਤੀ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ LPG ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ LPG ਦੀ ਕਮੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੰਗਲੁਰੂ, ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਕਾਰਨ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ LPG ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਗੀ। ਭਾਰਤੀ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਈਰਾਨ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਅਮਰੀਕਾ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਕਾਰਨ, ਘਰੇਲੂ LPG ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 60 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਐਲਪੀਜੀ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 115 ਰੁਪਏ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਐਲਪੀਜੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਘਰੇਲੂ LPG ?
ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਐਲਪੀਜੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਰਾਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਐਲਪੀਜੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 60% ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਲਪੀਜੀ ਦਾ 90% ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ। ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਆਯਾਤ ਦਾ 60 ਤੋਂ 70% ਹਿੱਸਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਅਲਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਗੈਸ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗੈਸ ਆਯਾਤ ਲਈ ਮਿਡਿਲ ਈਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਆਯਾਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਗੈਸ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਲਪੀਜੀ (ਤਰਲ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ) ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੱਲ ਐਲਪੀਜੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 40-45% ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਲਪੀਜੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (BPCL), ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (HPCL), ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ONGC), ਅਤੇ ਆਇਲ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਐਲਪੀਜੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਮਨਗਰ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰਾ ਐਨਰਜੀ ਦੀ ਵਾਡਿਨਾਰ (ਗੁਜਰਾਤ) ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਲਈ ਲੰਬੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਹੋ ਰਿਹਾ ਵਾਇਰਲ
Impact off iran US war, People are queueing up for. LPG gas agencies Government should do a press conference and ask people not to worry about petrol Diesel & LPG pic.twitter.com/V8Iygr5f0e
— 💝🌹💖🇮🇳jaggirmRanbir🇮🇳💖🌹💝 (@jaggirm) March 7, 2026
ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ LPG?
LPG ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਅਤੇ ਬਿਊਟੇਨ। ਇਹ ਗੈਸ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ LPG ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: ਜਦੋਂ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ ਟਾਵਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਨੂੰ 350-400°C ਤੱਕ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਲ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਡਿਸਟਿਲੇਸ਼ਨ ਟਾਵਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪਾਦ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। LPG, ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਗੈਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੱਚਾ ਤੇਲ
ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਤੋਂ LPG ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: LPG ਕਈ ਵਾਰ LPG ਨੈਚੁਰਲ ਫੀਲਡ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ, ਗੈਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਅਤੇ ਬਿਊਟੇਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਫਿਰ LPG ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਸੰਕਟ?
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਪੁਣੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੇ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੈਸ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਆਮ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇੰਡੀਆ ਹੋਟਲਜ਼ ਐਂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਜੇ ਸ਼ੈੱਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗੈਸ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਠੱਪ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਮੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਮੰਤਰੀ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਥਿਤੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਗੇ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਪੀਜੀ ਆਯਾਤ ਬਾਰੇ, ਲਗਭਗ 60% ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। 40 ਤੋਂ 45% ਐਲਪੀਜੀ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।