ਧਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੰਦਰ ‘ਚ ਵੀ ਅੱਗ! ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਨੇ ਅਗਸਤ ‘ਚ ਬਣਾਇਆ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ
Global Warming: ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਵਧਿਆ ਅਸਰ
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ। ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਹਿਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਹੁਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਰਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।
ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ 21.1°C ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦਕਿ 1 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਪਮਾਨ 21.09°C ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1991 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਔਸਤ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਧ ਰਹੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ (fossil fuel) ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਕਾਰਨ ਜੋ ਗਰਮੀ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਿਆ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਰਬਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੀਟਵੇਵ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵੱਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਗਰਮੀ, ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਖ਼ਰਾਬ
ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਅਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਅਲ ਨੀਨੋ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਨਵੇਂ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
3 ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀਟਵੇਵ ਵਿੱਚ 3 ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ
ਹੁਣ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਯਾਨੀ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਾਰਧ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ ਕੋਪਰਨਿਕਸ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ ਸਰਵਿਸ (C3S) ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਸਮੰਥਾ ਬਰਗੇਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। C3S ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਨਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਗਰਮੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੀਟਵੇਵ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਥਰਮਲ ਐਕਸਪੈਂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਪੱਧਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੱਟੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਪਮਾਨ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਜਲਵਾਸ਼ਪ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ (fossil fuel) ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ CO2 (ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ) ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਰਮ ਮਹਾਸਾਗਰ CO2 ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੈਂਪੇਨ ਫ਼ਾਰ ਨੇਚਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬ੍ਰਾਇਨ ਓਡੋਨੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ 2 ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੇਲਪ ਬੈੱਡ (Kelp beds), ਮੈਨਗਰੋਵ ਅਤੇ ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕੇ ਕਾਰਬਨ ਨੂੰ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੋਰਲ ਰੀਫ਼ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ 190 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇ।
C3S ਦਾ ਇਹ ਡਾਟਾ ਧਰੁਵੀ ਇਲਾਕਿਆਂ (polar regions) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਆਰਕਟਿਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ 1979 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਡਾਟਾ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।