ਪਾਕਿਸਤਾਨ ‘ਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰੀ… ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ ਨੇ ਕਬਾਬ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨਾਲ ਕੀ ਸਮਝਾਇਆ?
ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ।
ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ
ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਅਈਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕੀ ਕਬਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਇੰਨਾ ਨੇੜੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ‘ਤੇ ਇੰਨਾ ਨਿਰਭਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਈਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁੰਦੇ।
ਸਾਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ – ਅਈਅਰ
ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਈਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸੱਚੀ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੰਬੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਇਹ ਪਹਿਲਗਾਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਅਸੀਂ ਰੂਸ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ – ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ
ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮਣੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਸੋਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬਾਬ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।”
ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ‘ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਕਬਾਬ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।’ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨੂੰ ‘ਕਬਾਬ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਗਲੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਇੰਨੇ ਕਰੀਬੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿਉਂ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਰੂਸ ‘ਤੇ ਇੰਨੇ ਨਿਰਭਰ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?