ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ ਲੋਕ, ਕੀ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾ ਸਕੋਗੇ ਜੈਕਾਰਾ?

Image Credit source: unsplash

ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ’ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਸਥਾ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਂਵੜ ਯਾਤਰਾ, ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਗੂੰਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸ ਜੈਕਾਰੇ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ? ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬੁਲਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ‘ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ’ ਦੇ ਅਸਲ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਆਚਾਰੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਕਾਰੇ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ

ਆਚਾਰੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੀਵਰ ਰਾਫਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ‘ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ’ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ‘ਹਰ’ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ’ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨਾ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਾ ਕਿ “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਆਓ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਲਵੋ।”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਅਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ ਅੱਗੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵੀ ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਰਮ ਹਨ, ਮਹਾਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਟਕੀ ਲੈਂਦਿਆਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਹਾਦੇਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ।

‘ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ’ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪੱਖ

ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਹਰ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ – ਹਰ ਲੈਣਾ, ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ‘ਹਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਪਾਪਾਂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ‘ਹਰ-ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ’ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਾਵ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਾਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਹਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੈਕਾਰਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਤਮ-ਬੋਧ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ।